Tagarchief: leren van elkaar

Patronen doorbreken

“Als er een beslissingen genomen moet worden in deze organisatie kijkt iedereen altijd naar hem. Als hij het niet ziet zitten, gaan we het niet doen.” Een mooi voorbeeld van een patroon in een bedrijf. “Zo doen we dat altijd.” Niets mis mee, tot je ontdekt dat het patroon niet meer werkt. Patronen en het doorbreken van patronen was het thema van een aantal processen deze week: een interventie in een bedrijf, een leren van elkaar kring en een aantal gesprekken met ondernemers en ondernemende mensen.

Patronen zijn effectief en bieden veiligheid

Patronen, wat zijn dat eigenlijk en waarom hebben we ze? Een patroon (of gewoonte) is aangeleerd gedrag en een patroon in een organisatie is een set van gedragingen: een manier om met elkaar om te gaan, zaken te doen en te organiseren en beslissingen te nemen. Patronen geven houvast en dat is prettig. We verwachten, door het patroon te herhalen, een bepaald/gewenst resultaat te behalen. Het patroon is ook ontstaan, doordat we daarin steeds bevestigd werden. Het biedt mensen daarom veiligheid en een vorm van zekerheid. Ze zorgen tevens voor efficiëntie in organisaties. Doordat zaken in een patroon gebeuren, weet iedereen wat er van hem of haar verwacht wordt, en dat hoeft dus niet steeds opnieuw te worden afgesproken. Dat scheelt tijd.

Patroon herkennenPatroon herkennen

Het gaat mis, als het patroon ineens, of langzaam aan, niet meer tot het gewenste resultaat leidt. We merken dat we het resultaat niet meer halen en beseffen ons in eerste instantie vaak niet dat dit komt door het patroon. We hebben eerder de neiging om het patroon nog nadrukkelijker en standvastiger te gaan herhalen, tot iemand in de gaten krijgt dat het patroon de remmende factor is. En dan komt de grote uitdaging: het doorbreken van het patroon.

Patronen erkennen

Patronen doorbreken begint bij het herkennen en vervolgens erkennen van het patroon. Herkennen, en vervolgens naar elkaar uitspreken van het patroon is een eerste stap. Als je het niet herkent is doorbreken onmogelijk. Je kunt niet veranderen wat je niet herkent. Het patroon erkennen is, in mijn beleving, ook essentieel. Het patroon heeft de groep namelijk heel lang gediend en tot goede resultaten geleid. Dit erkennen en daarmee afstappen van de neiging om het te veroordelen (we doen iets fout) helpt om ruimte te creëren voor verandering en leren. Het doorbreken van patronen betekent immers dat we ons gedrag gaan bijstellen en dus nieuwe gedrag willen leren. Tijd en energie stoppen in zaken als ‘de schuldige aan wijzen’ (het komt door jou) of ‘bepalen wie het meeste moet veranderen’ (het komt vooral door jouw opstelling in de groep) is verspilling, leidt alleen tot blokkade en energieverlies en belemmert het leerproces.
In de situatie van de inleiding heeft het dus geen zin om degene naar wie iedereen kijkt om de beslissing te nemen, de schuld te geven of de (bal)last dat hij vooral moet veranderen. Het patroon wordt in stand gehouden door de gehele groep, niet door één persoon in de groep.

Patronen onderzoeken

Einstein zei al: je kunt het probleem niet oplossen op hetzelfde niveau waarop het ontstaan is” Dat geldt ook voor patronen. Gewoon ander gedrag gaan vertonen blijkt in de praktijk niet te werken, voor we het weten vallen we terug in oud gedrag. Om te komen tot verandering van het patroon, is het goed om te begrijpen wat er onder het patroon ligt. Hieronder liggen overtuigingen en intenties. De overtuigingen gaan over hoe het werkt en leidt tot oplossingen. In deze situatie: ‘als hij beslist gaat het ook gebeuren’. De intentie gaat over het belang, de bedoeling, het doel. In deze situatie: ‘we willen in dit bedrijf ‘groei en bloei’ en continuïteit naar de toekomst realiseren’. Een prima intentie die niet hoeft te worden bijgesteld. De ruis zit in de overtuigingen. Met elkaar praten over het patroon, de onderliggende overtuigingen en de intenties geeft inzichten welke overtuigingen het gewenste resultaat kunnen belemmeren. Van daaruit kan nieuw gedrag, en daarmee uiteindelijke een andere patroon gekozen en gerealiseerd worden.

Patroon doorbreken

Besef dat een patroon te doorbreken is, doordat één iemand kan besluiten om ander gedrag te gaan vertonen. Dit doorbreekt het patroon direct. En besef ook dat jij zelf die persoon kunt zijn. Je kunt wel gaan (ver)wachten tot een andere gaat veranderen, maar dat is niet aan jou. Het werkt zelfs contra-productief als iemand het gevoel krijgt dat jij die verwachting hebt. Je lijkt daarmee de ander niet de vrijheid te geven om zelf te kiezen of en hoe hij of zij zou willen veranderen. Je bent dus zelf aan zet. Ook jij hebt overtuigingen over het patroon en jouw gedrag in het patroon. En ook jij hebt intenties die jou daarin sturen. Geloof jij ook ‘dat als hij het beslist het ook gaat gebeuren?’ of ‘hij gaat dat toch niet veranderen, dus het maakt niet uit’, …. Kijk in de spiegel en wees eerlijk. Waar zit voor jou de drijvende intentie om dit aan te pakken en welke overtuiging in je zelf wil je reframen (veranderen)? Reframen zijn technieken om van ‘wat geloof ik nu’ naar ‘wat wil ik geloven’ te verschuiven. Kies bewust jouw nieuwe overtuigingen. En jij hebt vervolgens de sleutel zelf in handen:
• Jij kunt het patroon op tafel brengen (bewustmaken) in de groep, zodat iedereen het kan herkennen. En als het nog niet herkent wordt, kun jij het, elke keer dat je het ziet, benoemen. Totdat anderen het ook gaan herkennen.
• Vervolgens kun je de groep helpen om te erkennen dat dit patroon jullie heeft gediend, maar niet meer dient in deze nieuwe, veranderende wereld. Zonder aanwijzen van een schuldige of fouten.
• Je kunt samen met de groep de onderliggende overtuigingen en intenties onderzoeken en bespreken.
• Samen kunnen jullie zoeken naar een nieuwe patroon, dat weer veiligheid en efficiëntie kan bieden vanuit de basis intenties die jullie met elkaar delen.
• En willen de anderen het patroon niet doorbreken, omdat ze het nut ervan nog met elkaar erkennen? Dan heb jij nog altijd de keuze om uit het patroon te stappen of zelf het voorbeeldgedrag te laten zien tot anderen gaan (h)erkennen dat er een betere route is.
In deze situatie nog meer ‘groei en bloei’.

Eigen gedrag veranderen

Zelfs als je met elkaar weet naar welk patroon jullie willen ontwikkelen en welk gedrag het vraagt van eenieder, is de race nog niet gelopen. Het nieuwe patroon is er nog niet, en het is niet van de een op de andere dag allemaal anders. We hebben elkaar nodig om elkaar bewust te maken van ons gedrag en vooral om elkaar aan te moedigen, het nieuwe gedrag te gaan vertonen. Dit vraagt geduld, discipline en compassie voor elkaar. De vaardigheid om zuivere feedback naar elkaar te geven kan enorm helpen. Dat ontdekte ik weer bij de interventie die ik in een andere bedrijf mocht doen deze week. Zuiver feedback geven (zie blog feedback) waarbij je feitelijk gedrag bespreekt en alleen vertelt welk gevoel het bij je oproept en wat het gevolg daarvan is, zonder de ander het gevoel te geven dat hij of zij ‘moet’ veranderen, werkt als een katalysator in dit proces. Bij dit bedrijf liet ik mensen op mij oefenen. Zij mochten de feedback die ze wilde geven aan mij uitspreken, waarbij ik ze teruggaf of ik het gevoel had dat ik ruimte had om eigen keuze te maken, of het gevoel kreeg dat ik moest veranderen. Daar werd het patroon in dit bedrijf heel zichtbaar, dat mensen elkaar proberen te sparen door veel niet uit te spreken. Vanuit de overtuiging dat ‘feedback ontvangen pijn doet’ en met de intentie ‘om elkaar te steunen en te helpen’. Deze intentie vorm geven met de overtuiging ‘dat je feedback kunt geven die ruimte geeft en kans op positieve verandering’ kwam er in eerste instantie veel emotie los. Emotie die soms al jaren zat opgeslagen in mensen. Maar het gaf direct ook ruimte om tot oplossingen te komen. In dit geval kreeg de it-er in het bedrijf de ruimte om zijn frustratie en gevoel van eenzaamheid op een juiste manier uit te spreken en de mensen die met ‘zijn systemen’ moesten werken kregen de ruimte om uit te spreken dat ze serieus genomen wilde worden als ‘klant’. Ineens was er ruimte voor oplossingen om elkaar te gaan helpen de it-systemen beter en fijner te maken. Er vielen de nodige tranen toen deze ruimte zich openbaarde. Prachtig om te zien. Ik ben dankbaar dat ik hiervan getuigen mocht zijn.

Welk patroon wil jij wel doorbreken?

Advertenties

Pay it forward

Al jaren ben ik een grote fan van leren-van-elkaar-kringen: kringen waarin ondernemers van elkaar leren door processen, successen, maar vooral ook missers met elkaar te delen. De spiegel die ondernemers elkaar tijdens zo’n kring voorhouden hebben meer impact en geven meer inzicht, dan menig adviseur, inclusief ikzelf, kan bieden. Hierdoor worden processen versnelt. Doordat de ondernemers een tijdje met elkaar optrekken, zijn ze ook de stok achter de deur van elkaars voortgang en ontwikkeling.

Slimste bedrijven van NL

Afgelopen week mocht ik, samen met mijn gewaardeerde collega’s Anke en Raymond, weer getuige zijn van twee van dergelijke kringen, met mooie inzichten en heldere feedback. De kring vrijdag was met de genomineerden en winnaars van de verkiezing Slimste bedrijf van Nederland van 2010 en 2011. Dit zijn MKB bedrijven die al ver zijn met sociaal innoveren, of zoals wij dat vertalen: het beste uit hun mensen halen voor welvaart en welzijn. Toch willen deze bedrijven nog steeds graag van elkaar leren; hoe het nog beter kan, en vooral ook hoe je deze beweging vast kunt houden.

Bosch Schanieren

We kregen een bijzondere kijk in de keuken en de boekenkast van ‘senior medewerker algemene zaken’ van Bosch Schanieren, Fried Kaanen. De buitenwereld zou hem de functie directeur geven. Waren het niet dat het bedrijf is afgestapt van alle functiebeschrijvingen en zijn medewerkers, inclusief de directeur, beziet vanuit het expertiseniveau van de vakman. Je bent junior, medior en senior vakman. De senior vakman, kan in een andere cel, waar andere expertise nodig is, medior of junior zijn. Het bedrijf heeft daarnaast de cellenfilosofie van Eckard Wintszen ingevoerd, waardoor er veel ruimte is voor eigen verantwoordelijkheid en beslisbevoegdheid voor een ieder.

Pay it forward

Alle genomineerden en winnaars blijken veel gevraagde sprekers door andere bedrijven, die ook een dergelijk proces van Sociale Innovatie willen doorlopen. Er is blijkbaar veel behoefte aan ‘leren van elkaar’ en vooral leren van goede voorbeelden. En alle aanwezige ondernemers doen dit ook veelvuldig en met enorme passie en drive. Deze energie was goed voelbaar. Maar is dat enthousiasme en de tijdsinvestering vol te houden voor ondernemers die hun geld willen verdienen met iets anders dan advisering en coaching van collega-ondernemers?

Kees Pater van Koekjesbakkerij Veldt, de winnaar van 2011, had een mooie aanvulling, die wij, mijn collega’s en ik, graag willen oppakken voor de aankomende Energiedag van de MKB Krachtcentrale op 27 november. Kees zei: “eigenlijk moeten we dit alleen doen op de voorwaarde van ‘pay it forward’ (net als in de gelijknamige film). Ik wil wel 2 of 3 van deze bedrijven, die werkelijk de stap willen maken, begeleiden, op voorwaarde dat zij zich committeren om ook weer 2 of 3 bedrijven te helpen met hun inzichten.” Op deze manier verdelen we de lasten over veel meer ondernemers, en zorgen we meteen voor een multiplier effect. Zo komt Sociale innovatie in een blijvende versnelling.

Energiedag 2012

Het programma van de Energiedag 2012 is nog niet rond, maar zeker is dat we ruimte willen geven aan bedrijven die al zichtbaar bezig zijn om sociaal innovatiever te worden, door bijvoorbeeld meer ruimte te geven aan Rijnlands organiseren. Deze bedrijven vertellen op die dag hun verhaal om zo andere bedrijven aan te zetten om ook aan de slag te gaan om ‘het beste uit hun mensen te halen voor welvaart en welzijn’. In vervolg op de Energiedag, kunnen bedrijven inschrijven om ook in de keuken van deze bedrijven te gaan kijken. Daar kunnen zij kiezen om al lerend van elkaar sociaal te innoveren. Daarbij kunnen zij hulp krijgen van Syntens, maar ook van de ondernemers die al een stap verder zijn, op voorwaarde dat je die hulp daarna weer doorgeeft. Zo bouwen we samen aan een mooiere werkomgeving voor ons allen.

Wie durft de uitdaging en het commitment aan?

Hoe word je Slimste bedrijf van Nederland?

Een bijzonder begin van mijn werk in 2012. Een leren-van-elkaar-kring met de 4 genomineerden van het Slimste bedrijf van Nederland 2011 en de winnaar van 2010: Koekjesbakkerij Veldt, Liftintermediair, Bosch Schanieren, Webdesigning en Jazo Zevenaar.

Regie in eigen hand

Deze eerste keer waren we te gast bij Kees Pater van Koekjesbakkerij Veldt in Veenendaal: het Slimste bedrijf van Nederland 2011. Als je rondkijkt zie je niet direct waarom dit nu de terechte winnaar is van deze wedstrijd gericht op Sociale Innovatie in het MKB. Als je de filmpjes van de genomineerden kijkt krijg je misschien een gevoel.

Kees zegt letterlijk: “de mens achter ‘het koekje’ maakt het verschil.” Maar waar zie je dat nu precies in? Deze vraag werd herkend door alle andere deelnemers; het is niet makkelijk uit te leggen waarin deze bedrijven het wezenlijk anders doen dan vele andere bedrijven die hun mensen proberen te betrekken, kernwaarden formuleren en teamsessies organiseren.
Het verschil zit hem in de ‘openheid, eerlijkheid en bereidheid’, aldus Kees. En volgens mij begint dit bij de ondernemer zelf. Kees heeft anderhalf jaar geleden ingezien dat hij zo niet verder wilde en de keuze gemaakt het roer wezenlijk om te gooien. Hij heeft dit gedaan door eerst zelf open en eerlijk te zijn over zijn tekortkomingen, intenties en verwachtingen en de bereidheid te tonen om zijn mensen ‘de regie in eigen hand te geven’. Hij is samen met zijn mensen een proces van persoonlijke ontwikkeling in gegaan, met als geformuleerd einddoel een film over het bedrijf met zijn medewerkers in de hoofdrol. Deze film is afgelopen zaterdag, 7 januari, in de bioscoop in Veenendaal ‘in première gegaan.

Welvaart en welzijn = duurzame groei

Het was heel duidelijk, de bedrijven aan tafel ervaren de crisis zeker wel, maar zijn ook allemaal flink gegroeid afgelopen jaar: tussen de 10 en 40%. Een mooie quote van Aldrik Bos van Liftintermediair: “Werken van uit passie en kracht, dit is dé oplossing voor de crisis.” En ik geloof zeker dat hij gelijk heeft. Deze bedrijven laten zien dat samen werken aan een fijne en goede werkplek ook zeker rendement oplevert. Welvaart en welzijn versterken elkaar enorm. Aldrik had hier nog een mooi voorbeeld. Liftintermediair had zich voorgenomen om 10% van de omzet van de maand december te doneren aan een goed doel. Dit heeft zijn medewerkers zo enorm gemotiveerd, dat ze met de omzetgroei in die maand de schenking meer dan goed hebben gemaakt.
Mensen willen niet werken voor een ondernemer die graag in de Quote 500 wil komen, maar wel voor een ondernemer die samen wil bouwen aan een toekomst voor allemaal. In de film van Koekjesbakkerij Veldt gaf één van de medewerkers aan dat de veranderingen in het bedrijf niet alleen effect hadden op hem als medewerker, maar hem ook als mens, in zijn thuissituatie hadden veranderd.

Tipje van de sluier

Nog een aantal tips vanuit deze prachtbedrijven, om wezenlijk slimmer te worden:
• Investeer in persoonlijke ontwikkeltrajecten met focus op communicatie en begrip;
• Geef elke dag weer het gewenste voorbeeld en als het even niet lukt: durf dat dan toe te geven en vraag excuses;
• Deel successen met elkaar, elke dag: hiermee geef je aandacht aan wat goed gaat, en wat je aandacht geeft groeit;
• Niet controleren, maar rapporteren: van opdragen naar betrekken;
• Keer het organogram nu eens echt om: de mensen in het primaire proces staan boven aan het organogram, zonder hen geen product (of dienst);
• Maak elke week iemand regisseur van de week die mag aangeven hoe het nog beter kan;
• Begin de verandering met de bedrijfsleiding (of het MT): geef zelf eerst het goede voorbeeld. Goed voorbeeld doet goed volgen;
• Eindig gemeenschappelijke sessie met de vraag: ‘met welk gevoel ga je naar huis?’
De tips van Jazo Zevenaar vind je hier.

Dank je wel Kees, voor je openhartigheid en je bereidheid om je verhaal te delen, zodat anderen er van kunnen leren. Ik heb genoten. En dit was nog maar de eerste in een serie van zeker 5 kringen. Ik kijk nu al uit naar de volgende in februari.

Als je meer wilt weten over de wedstrijd Slimste bedrijf van Nederland, kijk dan op: www.mkbkrachtcentrale.nl/slimste-bedrijf/